Nội dung chính
ASEAN có thể trở thành lực lượng chủ chốt định hình tương lai số toàn cầu thông qua quản trị AI.
AI và tiềm năng của ASEAN
Phó tổng thư ký Liên Hợp Quốc kiêm Đặc phái viên về Công nghệ, ông Amandeep Singh Gill, đã nhấn mạnh tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6 rằng khu vực này không chỉ là người tiếp nhận công nghệ mà còn có khả năng đóng góp ý kiến quan trọng trong quản trị AI toàn cầu. Với dân số hơn 650 triệu người và một thị trường số đang tăng trưởng mạnh, ASEAN sở hữu quy mô và năng lực ứng dụng đủ để tham gia vào cuộc tranh luận quốc tế về AI.
Khoảng cách AI trong khu vực
“Bản đồ lan tỏa AI” cho thấy mức độ chênh lệch đáng kể giữa các quốc gia ASEAN. Singapore dẫn đầu với tỷ lệ áp dụng AI trên 70% dân số, trong khi một số nước còn dưới 10%. Sự bất cân bằng này đồng nghĩa với việc lợi ích của AI chưa được phân phối đồng đều, và nếu không được thu hẹp, sẽ làm tăng nguy cơ các quốc gia tụt lại phía sau.
Các quốc gia ASEAN tiên phong áp dụng AI
Indonesia và Philippines đã lọt vào top 10 quốc gia sử dụng công cụ của OpenAI. Bên cạnh đó, Brazil, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam – những nền kinh tế đang phát triển – đã triển khai AI trên quy mô quốc gia trong các lĩnh vực như nông nghiệp (dự báo thời tiết, tối ưu phân bón), y tế (chẩn đoán hình ảnh), logistics (định tuyến thông minh) và quản lý thiên tai. Các dự án không còn chỉ là thí điểm mà đã trở thành phần cốt lõi của chiến lược quốc gia.
Chiến lược “đủ tốt” thay vì chờ mô hình hoàn hảo
Thay vì chờ đợi các mô hình AI “hoàn hảo”, các doanh nghiệp ASEAN đang tận dụng các mô hình “đủ tốt” – kết hợp AI lớn, mã nguồn mở và thậm chí các mô hình ngôn ngữ nhỏ do nội bộ phát triển – để tạo ra giá trị thực tiễn phù hợp với bối cảnh địa phương.
Mô hình AI mã nguồn mở và địa phương
Trong giai đoạn chuyển dịch từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, các mô hình AI mã nguồn mở và mô hình địa phương đóng vai trò then chốt. Chúng giúp giảm chi phí, hạ thấp rào cản tiếp cận và thích nghi nhanh với điều kiện hạ tầng của từng quốc gia ASEAN. Nhờ vậy, các ứng dụng từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên đến đa phương thức đã mở rộng cánh cửa tham gia nền kinh tế AI cho nhiều tổ chức và cộng đồng.
Vai trò của ASEAN trong chính sách AI toàn cầu
Chính sách AI hiện nay không chỉ dừng lại ở các vấn đề đạo đức hay quản trị rủi ro. Nó cần gắn liền với hạ tầng năng lượng, điện, nước, phần cứng huấn luyện và vận hành mô hình, đồng thời kết nối AI với các ngành kinh tế trọng điểm như y tế, bất động sản và sản xuất thông minh. ASEAN, với quy mô dân số và tốc độ số hóa nhanh, có thể cung cấp những góc nhìn thực tiễn mà các nước phát triển chưa có.
Ông Gill chỉ ra rằng các hội nghị thượng đỉnh AI trước đây thường tập trung vào quản lý rủi ro ở các nước phát triển. Hiện nay, xu hướng đang chuyển sang một cách tiếp cận cân bằng hơn, chú trọng cả cơ hội và rủi ro, đặc biệt là tác động ngắn hạn tới lực lượng lao động, năng suất và phân bổ sức mạnh kinh tế.
Hội nghị ADGMIN lần thứ 6: Bước tiến mới
Diễn ra từ 12‑16/1 tại Hà Nội, hội nghị ADGMIN lần thứ 6 với chủ đề “Adaptive ASEAN: From Connectivity to Connected Intelligence” đã quy tụ các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và chuyên gia công nghệ toàn cầu. Đây là cơ chế hợp tác cao nhất của ASEAN trong lĩnh vực công nghệ số, tạo nền tảng cho việc đưa tiếng nói của khu vực vào các khung đa phương như Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI và Đối thoại Toàn cầu về quản trị AI.
Kết luận: Cơ hội chiến lược cho ASEAN
Ông Gill khẳng định đây là “cơ hội chiến lược” để ASEAN đưa tiếng nói chung vào quản trị AI toàn cầu, dựa trên ba trụ cột: khoa học, chính sách và năng lực phát triển. Khi khu vực này khai thác lợi thế dân số, thị trường số năng động và khả năng mở rộng giải pháp của các chính phủ, ASEAN sẽ không chỉ là người nhận mà còn là người định hình tương lai số của toàn nhân loại.
Trọng Đạt