Nội dung chính
Mộ gạch Chạp Khê (phường Vàng Danh, Quảng Ninh) có quy mô vượt trội, mở ra một chương mới về nền văn hoá cổ đại ở miền Bắc Việt Nam.
Ngày 17/1, Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật mộ gạch Chạp Khê, một di tích ước tính hơn 2.000 năm tuổi (thế kỷ I‑II sau Công nguyên). Sự kiện thu hút sự quan tâm của các nhà khảo cổ, nhà sử học và công chúng.
Khai quật mộ gạch Chạp Khê: Quy mô và cấu trúc
Diện tích tổng cộng khoảng 150 m², mộ gạch Chạp Khê lớn hơn hẳn các mộ gạch đã được phát hiện trước đây ở Quảng Ninh và trên toàn quốc. Đáy mộ nằm sâu khoảng 2,5 m dưới mặt đất hiện tại, bao gồm:
- 2 gian tiền thất
- 1 gian trung thất (có nhĩ)
- 3 gian hậu thất (cũng có nhĩ)
Những gian này được xây dựng bằng gạch hình chữ nhật nung cao, được trang trí phong phú với các họa tiết: đồng tiền, ô trám, vòng tròn đồng tâm, chữ S… Mái vòm được làm bằng gạch múi bưởi, tạo nên một kiến trúc vừa chắc chắn vừa tinh tế.
Các di vật thu thập được
Trong quá trình khai quật, đội ngũ chuyên gia đã thu giữ ba nhóm vật phẩm chính:
1. Vật liệu kiến trúc
- Gạch chữ nhật nung cao
- Gạch múi bưởi dùng làm mái vòm
2. Gốm đất nung
- Mô hình nhà ở thu nhỏ
- Nồi đúc dạng truyền thống
3. Gốm men
- Bình, vò, chân đèn men màu sắc
Những hiện vật không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật chế tác của người cổ mà còn cung cấp manh mối về thói quen sinh hoạt, tín ngưỡng và thương mại của cộng đồng thời bấy giờ.
Định tuổi và ý nghĩa văn hoá
Dựa vào cấu trúc, kiểu gạch và các họa tiết trang trí, các nhà khảo cổ khẳng định mộ gạch Chạp Khê thuộc thế kỷ I‑II sau Công nguyên. Đây là thời kỳ các cộng đồng cư dân dọc lưu vực sông Bạch Đằng bắt đầu hình thành các trung tâm văn hoá và thương mại quan trọng.
Bối cảnh địa lý: Lưu vực sông Bạch Đằng
Loại hình mộ gạch này đã được phát hiện ở nhiều địa điểm dọc lưu vực Bạch Đằng, bao gồm Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều (Quảng Ninh) và Thủy Nguyên, Kinh Môn (Hải Phòng, Hải Dương). Sự tập trung này chứng tỏ lưu vực Bạch Đằng là một trung tâm văn hoá, trị sở và khu vực dân cư dày đặc từ đầu công nguyên.
Hướng tới bảo tồn và quy hoạch công viên khảo cổ
Theo kết quả khai quật, tỉnh Quảng Ninh sẽ tiếp tục nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học và đề xuất xếp hạng di tích quốc gia cho mộ gạch Chạp Khê. Kế hoạch dài hạn bao gồm việc bảo tồn hiện trường và quy hoạch khu vực thành công viên khảo cổ, mở ra cơ hội giáo dục và du lịch văn hoá cho cộng đồng.
Trước khi khai quật, dấu tích mộ gạch Chạp Khê được phát hiện vào tháng 10/2025 khi người dân san gạt mặt bằng gần nhà thờ Giáo xứ Chạp Khê. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, công trình khai quật đã được triển khai vào tháng 12/2025, mở ra một chương mới trong nghiên cứu lịch sử cổ đại miền Bắc.