Trong bối cảnh thời đại công nghệ số đang phát triển không ngừng, việc ứng dụng công nghệ vào bảo tồn và phát huy di sản văn hóa đã trở thành một hướng đi quan trọng và thiết yếu đối với Dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII. Sự tích hợp giữa công nghệ và di sản văn hóa không chỉ giúp bảo vệ những giá trị truyền thống cho thế hệ tương lai mà còn giúp lan tỏa những giá trị đó đến với công chúng một cách rộng rãi, đặc biệt là giới trẻ.

Đối với người dân Hà Nội, di sản văn hóa không chỉ đơn thuần là những công trình kiến trúc cổ kính hay những hiện vật lịch sử tồn cổ, mà còn đại diện cho linh hồn và bản sắc văn hóa không thể tách rời của thành phố ngàn năm văn hiến. Việc ứng dụng công nghệ vào việc bảo tồn và quảng bá di sản vì thế đã trở thành một giải pháp quan trọng và cấp thiết. Thông qua việc tận dụng những thành tựu của công nghệ, Hà Nội có thể khai thác và phát huy tối đa giá trị của các di sản văn hóa, biến chúng thành sức mạnh mềm cho sự phát triển của thành phố.

Công nghệ ngày nay đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phục dựng các giá trị di sản một cách hiệu quả nhất. Một ví dụ tiêu biểu chính là việc xây dựng một bảo tàng số về lịch sử Thăng Long – Hà Nội. Tại đây, mọi tư liệu và hiện vật lịch sử được số hóa và trình bày một cách sinh động và hấp dẫn. Điều này không chỉ giúp bảo tồn thông tin về di sản một cách toàn diện mà còn thu hút được sự quan tâm của nhiều người, đặc biệt là các em học sinh và sinh viên, giúp họ tiếp cận lịch sử và văn hóa một cách trực quan và sống động hơn.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) trong trải nghiệm di tích đang nổi lên như một giải pháp đột phá. Công nghệ này cho phép du khách và người dân có thể thực như “du hành thời gian” về quá khứ và chứng kiến không gian di tích được phục dựng sống động như thật. Qua đó, họ có thể nghe những câu chuyện lịch sử được kể lại một cách chân thực và sinh động, làm sâu sắc thêm mối quan hệ giữa người xem và di sản văn hóa.

Việc phát triển các ứng dụng di động dẫn đường và thuyết minh di sản đa ngôn ngữ cũng là một sáng kiến thiết thực và có tính ứng dụng cao. Với một chiếc điện thoại thông minh, bất cứ ai cũng có thể dễ dàng khám phá các di tích và hiểu rõ câu chuyện đằng sau mỗi hiện vật và địa danh. Điều này không chỉ giúp du khách quốc tế có thể tìm hiểu và tiếp cận văn hóa địa phương một cách dễ dàng hơn mà còn nâng cao nhận thức và hiểu biết của người dân về giá trị di sản của chính mình.

Người dân Thủ đô tin rằng, khi công nghệ được ứng dụng một cách thông minh và chiến lược, di sản văn hóa của Hà Nội sẽ không chỉ được bảo vệ tốt hơn mà còn được ‘làm sống lại’ trong tâm hồn của thế hệ hôm nay và mai sau. Đây là cách biến những giá trị nghìn năm tuổi thành động lực phát triển mới và khẳng định vị thế của Hà Nội là một Thủ đô hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc văn hóa. Công nghệ, vì thế, đóng một vai trò quan trọng không chỉ trong việc gìn giữ và phát triển văn hóa mà còn trong việc xây dựng một hình ảnh Hà Nội năng động, hiện đại và giàu sâu sắc văn hóa.

Đưa công nghệ vào bảo tồn và phát huy di sản văn hóa không chỉ là một giải pháp tình thế mà còn là một chiến lược dài hạn, mang tính bền vững cho sự phát triển của Hà Nội trong thời đại mới. Qua sự kết hợp giữa công nghệ và văn hóa, Hà Nội có thể khai phá những tiềm năng mới, tạo nên những giá trị mới cho sự phát triển bền vững của thành phố, và tiếp tục phát huy tinh thần “Thiêng liêng, trong sáng, muôn năm” của một thành phố nghìn năm văn hiến.

Tổng kết lại, ứng dụng công nghệ vào bảo tồn và phát huy di sản văn hóa đang là một hướng đi quan trọng cho việc giữ gìn và phát triển những giá trị truyền thống của Hà Nội. Dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đã đề cập đến vấn đề này như một nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng và phát triển thành phố trong thời gian tới. Với sự kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ và di sản văn hóa, Hà Nội sẽ có thể bước vào một kỷ nguyên mới, một kỷ nguyên kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, để trở thành một thành phố không chỉ giàu đẹp mà còn đa dạng và phong phú về văn hóa.

Kinh tế và Dự báo cho rằng ứng dụng công nghệ vào bảo tồn di sản là chìa khóa để phát triển bền vững, Báo Chính Pháp cũng nhiều lần nhấn mạnh vấn đề cấp thiết phải số hóa di sản.

Trong bối cảnh tỉnh Ninh Bình đang tích cực triển khai các chủ trương về tinh gọn bộ máy quản lý và sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã, phường Tây Hoa Lư đã được thành lập dựa trên sự hợp nhất của nhiều địa phương giàu bản sắc văn hóa. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển của tỉnh, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Phường Tây Hoa Lư, tọa lạc tại tỉnh Ninh Bình, hiện là một trong những phường có diện tích lớn nhất tỉnh với 84,96 km² và dân số gần 47.000 người. Sự ra đời của phường Tây Hoa Lư không chỉ là kết quả của chủ trương sắp xếp các đơn vị hành chính mà còn thể hiện chiến lược khai thác tiềm năng, thế mạnh của vùng lõi di sản, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển của đô thị di sản thiên niên kỷ và công nghiệp văn hóa.

Với lợi thế về diện tích rộng lớn, phường Tây Hoa Lư có nhiều dư địa để phát triển vượt trội, đặc biệt trong quy hoạch không gian đô thị và bố trí hạ tầng. Đồng thời, địa phương này cũng thuận lợi trong việc bảo tồn và khai thác giá trị di sản văn hóa – thiên nhiên, từ đó phục vụ cho sự phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Nổi bật trong diện tích của phường Tây Hoa Lư là di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư, một di sản văn hóa thế giới, tạo điều kiện thuận lợi cho phường này trong việc phát triển ngành du lịch và bảo tồn di sản văn hóa.

Phường Tây Hoa Lư được hình thành từ sự hợp nhất của nhiều địa phương có truyền thống lịch sử và văn hóa phong phú. Sự đa dạng về văn hóa này đã tạo nên nền tảng phát triển vững chắc cho phường Tây Hoa Lư. Với nền văn hóa đa tầng, là sự giao thoa giữa các giá trị văn hóa dân tộc, tôn giáo và di sản, địa phương này đang sở hữu một bản sắc văn hóa riêng biệt. Một trong những thế mạnh được xác định trong định hướng phát triển kinh tế bền vững của phường Tây Hoa Lư là du lịch, với các điểm nhấn quan trọng như chùa Bái Đính – một trong những trung tâm Phật giáo lớn nhất Việt Nam.

Trong giai đoạn phát triển mới, phường Tây Hoa Lư đã xác lập nguyên tắc bảo tồn di sản không chỉ là trách nhiệm mà còn là nền tảng chiến lược để kiến tạo tương lai. Mỗi quyết sách về kinh tế – xã hội đều đặt di sản vào trung tâm, xem đó là sức mạnh nội lực và là nguồn lực bền vững để xây dựng một đô thị hiện đại, có chiều sâu văn hóa và bản sắc riêng biệt. Quá trình phát triển của phường Tây Hoa Lư là sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa hiện đại và truyền thống, nhằm tạo nên một đô thị di sản thiên niên kỷ giàu bản sắc.

UBND TP Hà Nội vừa thông qua Nghị quyết về khu phát triển thương mại và văn hóa, tạo cơ hội mới cho doanh nghiệp và người dân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế. Nghị quyết này không chỉ là một hành lang pháp lý mà còn thể hiện chiến lược phát triển mới, coi di sản văn hóa như một nguồn lực phát triển bền vững.

Theo đó, Nghị quyết cho phép thành lập các khu phát triển thương mại và văn hóa tại những khu vực có lợi thế về vị trí thương mại và không gian văn hóa. Các khu vực này sẽ ưu tiên khu vực định hướng phát triển theo mô hình TOD (đô thị định hướng giao thông công cộng). Hoạt động của các khu phát triển này dựa trên nguyên tắc tự nguyện, tự quản và bảo đảm sự đồng thuận của đa số cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và người dân trong khu vực.

Mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết là bảo tồn di sản văn hóa song hành với phát triển kinh tế, để giá trị văn hóa trở thành động lực tăng trưởng. Hà Nội kỳ vọng sẽ phát triển các khu vực như khu phố cổ, làng nghề truyền thống và không gian văn hóa gắn với di tích lịch sử. Điều này sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia vào việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Nhiều doanh nghiệp và chuyên gia đánh giá cao Nghị quyết này, cho rằng nó sẽ giúp khơi thông dòng chảy của kinh tế di sản, tạo ra cơ hội mới cho doanh nghiệp và người dân. Tuy nhiên, để hiện thực hóa được tầm nhìn này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng và giới nghiên cứu.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cần được thực hiện một cách sáng tạo. Không chỉ dựa vào ngân sách Nhà nước, mà còn cần huy động nguồn lực từ xã hội. Di sản văn hóa chỉ thực sự “sống” khi được tiếp tục kể lại bằng ngôn ngữ mới của thời đại, thông qua các sản phẩm dịch vụ, du lịch, sáng tạo nghệ thuật và các hoạt động thương mại mang tính bản địa.

Tổng kết, Nghị quyết về khu phát triển thương mại và văn hóa của Hà Nội đã mở ra một hướng đi mới trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế. Việc triển khai Nghị quyết này đòi hỏi sự hợp tác và nỗ lực của tất cả các bên liên quan để đạt được mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ nguồn tài nguyên kinh tế không thể tái tạo.

Chuyển đổi số trong hoạt động bảo tàng đã trở thành xu hướng tất yếu đối với các bảo tàng trên thế giới, nhằm hiện đại hóa công tác bảo tồn, tăng cường khả năng tiếp cận di sản và hội nhập với xu thế phát triển chung của bảo tàng thế giới trong kỷ nguyên số. TS Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, đã bày tỏ quan điểm rằng đã đến lúc các bảo tàng tại Việt Nam cần thiết có một phòng chuyển đổi số. Điều này không chỉ giúp hiện đại hóa công tác bảo tàng mà còn góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn di sản một cách bền vững, qua đó thu hút công chúng thế hệ mới và hội nhập quốc tế.

Theo kinh nghiệm của Ba Lan, một quốc gia có hệ thống bảo tàng hiện đại và năng động bậc nhất Đông Âu, việc thành lập phòng chuyển đổi số đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động của các bảo tàng. Phòng chuyển đổi số tại các bảo tàng Ba Lan đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ chuyên biệt, bao gồm: số hóa hiện vật, xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu, đăng tải nội dung lên các nền tảng số, phục vụ cho công tác in ấn, xuất bản, cũng như truyền thông và nghiên cứu.

Một điểm đáng chú ý là tất cả các bảo tàng tại Ba Lan đều được trang bị studio chụp ảnh chuyên nghiệp có diện tích lớn, hệ thống ánh sáng chuẩn bảo tàng và máy ảnh hiện đại với độ phân giải cao. Đây chính là nơi thực hiện việc số hóa chi tiết từng hiện vật, từng tác phẩm nghệ thuật với tiêu chuẩn kỹ thuật cao, đảm bảo tính chân thực và sắc nét khi chuyển sang không gian số.

Sau khi hoàn tất khâu chụp ảnh và xử lý hình ảnh, dữ liệu được cập nhật lên hệ thống nền tảng số và tích hợp vào cơ sở dữ liệu số hóa, đây là quá trình lưu giữ toàn bộ hiện vật, hình ảnh, tư liệu của bảo tàng. Quá trình này là nền tảng quan trọng để chia sẻ hình ảnh các hiện vật đến với các chuyên gia, nhà nghiên cứu, sinh viên và công chúng trong nước và quốc tế.

Việc thành lập phòng chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn, mà là một yêu cầu cấp thiết đối với các bảo tàng ở Việt Nam, nhằm hiện đại hóa công tác bảo tồn, tăng cường khả năng tiếp cận di sản và từng bước hội nhập với xu thế phát triển chung của bảo tàng thế giới trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, tại Việt Nam hiện nay, hầu hết các bảo tàng vẫn vận hành theo mô hình truyền thống và chưa có phòng chuyên trách cho chuyển đổi số.

Các chuyên gia cho rằng, nếu không có bước nhảy về công nghệ, bảo tàng sẽ tiếp tục lùi lại phía sau, không bắt kịp nhu cầu và tâm lý tiếp cận mới của công chúng. Một rào cản lớn là hầu hết các bảo tàng tại Việt Nam chưa có phòng chuyên trách cho chuyển đổi số. Việc số hóa hiện vật, nếu có, thường được thực hiện rời rạc, dưới dạng các dự án ngắn hạn, thuê ngoài. Điều này khiến dữ liệu thiếu đồng bộ, không bảo mật, khó duy trì và không phát huy được giá trị về lâu dài.

Do đó, việc thành lập một quỹ chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng tại Việt Nam là hết sức cần thiết, nhằm tạo ra nguồn lực ổn định để hỗ trợ các bảo tàng từng bước hình thành phòng chuyển đổi số, triển khai số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển nền tảng trưng bày số một cách bài bản, bền vững.