Ở tỉnh Lào Cai, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số đã biến tiềm năng của núi rừng thành hàng hóa, áp dụng khoa học kỹ thuật vào xây dựng thương hiệu sản phẩm, góp phần phát triển kinh tế xanh, bền vững và tạo việc làm cho lao động tại địa phương.

Tại Lào Cai, đồng bào dân tộc thiểu số các xã Văn Bàn, Chiềng Ken, Minh Lương, Nậm Chày, Nậm Xé đã gắn bó mật thiết với những rừng măng. Măng không chỉ giúp họ nuôi sống gia đình mà còn gìn giữ một phần văn hóa bản địa. Tuy nhiên, cuộc sống gắn liền với măng cũng đồng nghĩa với sự bấp bênh: sản lượng không ổn định, giá cả bị thao túng bởi thương lái và thiếu cơ hội vươn ra thị trường lớn.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế hàng hóa, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương đã tham gia vào các dự án phát triển ngành măng, đưa sản phẩm từng bước chinh phục thị trường. Chị Triệu Thị Lai, người dân tộc Dao ở xã Nậm Xé, tỉnh Lào Cai, là một minh chứng sinh động cho hành trình thay đổi đó. Suốt nhiều năm, cuộc sống của chị gắn với những nhịp thở nơi rừng măng. Với 3-4 hecta rừng, gia đình chị dựa vào những mùa thu hoạch măng để mang lại phần lớn thu nhập hằng năm.

Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu thay đổi từ năm 2020, khi chị tham gia Dự án Thúc đẩy Bình đẳng Giới thông qua Nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất Nông nghiệp và Phát triển du lịch. Thông qua dự án, chị được tiếp cận với kỹ thuật canh tác tiên tiến, cải tạo đất, giúp tối ưu hóa việc trồng măng, tăng năng suất và chất lượng măng. Đặc biệt, chị đã tìm được đầu ra mới ngoài địa phương. Việc bán măng ra các tỉnh lân cận đã giúp giá măng tăng đáng kể, từ 25.000 đồng/kg lên 35.000 đồng/kg măng đã bóc vỏ. Nhờ đó, thu nhập từ măng của gia đình chị tăng từ 20 triệu đồng một vụ lên 30 triệu đồng một vụ cho diện tích trồng 3 hecta.

Năm 2024, chị Triệu Thị Lai thực hiện mục tiêu dài hơi hơn, từ một người nông dân trồng măng, chị quyết tâm gây dựng một mô hình kinh tế tập thể quy mô nhỏ, do chính những người phụ nữ dân tộc thiểu số làm chủ. Nhận được sự đồng hành của chính quyền địa phương, của các cấp Hội phụ nữ, Công ty Tư vấn giải pháp Nông nghiệp và Du lịch CRED, vợ chồng chị Lai cùng 9 hộ gia đình khác trong xã đã thành lập Hợp tác xã Măng Nậm Xé. Thông qua hợp tác xã, các hộ dân có cơ hội được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật canh tác, bóc vỏ và thu hoạch măng, đồng thời ký kết hợp đồng lâu dài với một công ty thu mua.

Sự thành công và chuyển biến tích cực trong gia đình chị Lai và các hộ lân cận đã tạo động lực mạnh mẽ cho những người phụ nữ khác ở các xã lân cận, thúc đẩy họ chủ động thành lập các hợp tác xã riêng, nắm bắt cơ hội từ giá trị đang ngày càng tăng lên của ngành măng. Tại xã Nậm Chày, Hợp tác xã Măng Dần Thàng do chị Hà Thị Thu Hương làm Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc cũng đang tạo dựng cơ hội kinh doanh và việc làm ổn định, bền vững, giúp bà con vùng núi khó khăn vươn lên thoát nghèo.

Hợp tác xã Măng Dần Thàng được thành lập vào tháng 8/2024 với tổng số 15 thành viên, 100% đều là chị em phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương. Hợp tác xã hiện nay đang liên kết sản xuất măng với 4 tổ hợp tác, bao gồm 161 hộ dân tại xã Dần Thàng. Năm 2024, Hợp tác xã đã ký kết thỏa thuận hợp tác 10 năm với Công ty Kim Bôi về việc thu mua sản phẩm măng đạt chất lượng do Hợp tác xã sản xuất.

Được tham gia các chương trình tập huấn, chuyển giao công nghệ chế biến và bảo quản măng để hình thành chuỗi chế biến khép kín, tiêu thụ ổn định, hợp tác xã Dần Thàng đã đầu tư 400 triệu đồng xây dựng nhà máy 160m², có thể xử lý tới 1.000 tấn măng tươi mỗi năm.

Chặng đường hình thành, phát triển hợp tác xã của chị Triệu Thị Lai, chị Hà Thị Thu Hương cho thấy sự cần thiết của sự liên kết, hợp tác đồng hành giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà nước, trong quá trình đưa sản phẩm của núi rừng tiếp cận với thị trường trong nước.

Tạo việc làm và mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho phụ nữ dân tộc thiểu số là một trong những mục tiêu quan trọng của các dự án phát triển ngành măng. Không chỉ hướng tới lợi nhuận, mô hình hợp tác xã măng còn mang giá trị xã hội lớn. Từ chỗ lao động đơn lẻ, manh mún, người dân, nhất là phụ nữ dân tộc thiểu số được tổ chức sản xuất bài bản, có thu nhập ổn định, có cơ hội học hỏi và thể hiện vai trò lãnh đạo.

Nhờ những thay đổi tích cực trong ngành măng cùng với quyết tâm không ngừng nghỉ của những người phụ nữ như chị Triệu Thị Lai và chị Hà Thị Thu Hương, những ngọn măng trong rừng núi Lào Cai không chỉ đơn thuần là kế sinh nhai mà còn góp phần tạo nên cho sự phát triển bền vững cho cộng đồng.

Tại các vùng miền, người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng đặc sản vùng cao với tiêu chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc và giá trị văn hóa đi kèm. Những sản phẩm măng rừng với vị ngọt thanh, độ giòn đặc trưng và được chế biến theo quy trình sạch của Lào Cai đang dần khẳng định vị thế không chỉ tại các chợ truyền thống, mà có mặt tại các hội chợ, trên quầy kệ của các siêu thị, và trên các nền tảng bán hàng thương mại điện tử.

Tiếp nối hành trình phát triển kinh tế hàng hóa vùng dân tộc thiểu số và miền núi, cần có chính sách dài hạn từ Nhà nước, từ Bộ Công Thương và các Bộ, ngành, cơ quan, tổ chức trong việc hỗ trợ hạ tầng sản xuất, vốn tín dụng ưu đãi, chuyển giao khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại và bảo hộ thương hiệu. Quan trọng hơn cả là niềm tin vào năng lực của những người phụ nữ vùng cao, trao cho họ cơ hội để góp sức phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ngày 23 tháng 7 năm nay, tại thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Tôn Đức Thắng đã phối hợp với Đại học Khoa học và Công nghệ Wroclaw (Ba Lan) và Đại học Quốc gia Chungbuk (Hàn Quốc) tổ chức hội thảo quốc tế về tính toán thông minh trong khoa học kỹ thuật (ICCIES) lần thứ nhất. Hội thảo mang chủ đề ‘Những đổi mới, tiến bộ và xu hướng trí tuệ tính toán trong khoa học kỹ thuật tương lai’. Trong bối cảnh hiện nay, ngành công nghệ đang trải qua một quá trình chuyển đổi mạnh mẽ với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI).

GS-TS Costin Badica, Giám đốc Trường đào tạo tiến sĩ ‘Constantin Belea’ thuộc Đại học Craiova (Romania), cho biết AI đã tạo ra sự thay đổi đột ngột ở nhiều khía cạnh, trong đó có thị trường lao động. Từ đầu năm đến 22 tháng 7, đã có 166 công ty công nghệ trên toàn cầu tham gia vào làn sóng sa thải với 80.150 nhân sự đã bị mất việc làm. Tuy nhiên, GS-TS Costin Badica nhấn mạnh rằng điều này không đồng nghĩa sinh viên phải đối diện với cảnh thất nghiệp sau khi tốt nghiệp.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, GS-TS Costin Badica khuyến cáo rằng sinh viên cần phải tập trung nhiều hơn vào nền tảng cơ bản, từ đó hiểu rõ vấn đề và biết diễn đạt một cách rõ ràng. Đồng thời, sinh viên cần hiểu rõ và học cách làm việc với AI, cũng như sáng tạo hơn trong công việc khi những thứ vốn phức tạp giờ đều có thể được tự động hóa. Mọi thứ rồi sẽ ổn, miễn là chúng ta học được cách thích nghi.

Còn với những cơ sở giáo dục đại học, GS-TS Costin Badica cho biết nếu như trước đây trường thường tập trung dạy những kiến thức nền tảng và kỹ thuật rất chuyên sâu, thì nay phải đào tạo thêm cho sinh viên biết cách dùng AI. Điều này không chỉ áp dụng với riêng kỹ sư công nghệ thông tin, mà ngay cả khi làm việc ngoài lĩnh vực công nghệ, các bạn cũng cần được đào tạo để biết cách sử dụng AI.

GS-TS Huỳnh Văn Nam, công tác ở Trường sau ĐH Khoa học và công nghệ tiên tiến thuộc Viện Khoa học và công nghệ tiên tiến Nhật Bản (JAIST), kiêm Tổng biên tập Tạp chí quốc tế về Khoa học hệ thống và tri thức (IJKSS), cũng cho rằng sinh viên không cần phải lo lắng nhiều về thị trường lao động miễn là các bạn được đào tạo những kỹ năng cơ bản, cần thiết để thích nghi, đồng thời biết cách sử dụng AI hiệu quả cho công việc.

Nhu cầu nhân lực không quá bi quan khi Chính phủ đã thông qua chương trình Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Hội thảo ICCIES 2025 đã nhận được hơn 200 tham luận từ tác giả ở 36 quốc gia, trong đó 115 bài được chọn đăng trong 4 tập kỷ yếu của hội nghị.

Đại hội sẽ là cơ hội để các nhà khoa học, nghiên cứu viên và sinh viên trao đổi ý tưởng, chia sẻ kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu về tính toán thông minh trong khoa học kỹ thuật. Sự kiện này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều kiến thức và thông tin quý giá cho những người tham gia.

Việc tổ chức hội thảo ICCIES lần thứ nhất tại Việt Nam thể hiện sự quan tâm và chú trọng của Trường Đại học Tôn Đức Thắng trong việc thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực khoa học kỹ thuật và trí tuệ nhân tạo. Sự kiện này cũng góp phần tăng cường sự hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ.

Việt Nam đã tạo dấu ấn mạnh mẽ trong bảng xếp hạng Chỉ số AI toàn cầu, xếp thứ 6 trên 40 quốc gia với 59,2 điểm, vượt qua nhiều nền kinh tế phát triển như Hàn Quốc và Nhật Bản. Mạng lưới Nghiên cứu Thị trường Độc lập Toàn cầu (WIN) vừa công bố Bảng Chỉ số AI Thế giới 2025, ghi nhận vị trí đáng khích lệ của Việt Nam.

Thành tích của Việt Nam đến từ sự đánh giá cao ở các chỉ số thành phần liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Đất nước chúng ta đạt thành tích ấn tượng ở hai chỉ số quan trọng: mức độ tin tưởng AI và mức độ chấp nhận công nghệ này. Với 65,6 điểm, Việt Nam xếp thứ 3 toàn cầu về mức độ tin tưởng AI, và với 71,6 điểm, nước ta đứng thứ 5 về mức độ chấp nhận công nghệ này.

Khảo sát do Indochina Research thực hiện tại Việt Nam cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các nhóm tuổi và khu vực. Nhóm người dùng AI chủ yếu là người trẻ từ 18-34 tuổi, tập trung tại TP.HCM và Hà Nội. Đặc biệt, trong nhóm tuổi 18-24, khoảng 89% người tại Hà Nội và 87% người tại TP.HCM từng sử dụng AI. Tuy nhiên, con số này giảm mạnh ở Đà Nẵng và Cần Thơ, và chỉ 1 trên 10 người từ 55-64 tuổi tại Đà Nẵng từng trải nghiệm công nghệ này.

Ông Xavier Depouilly, Tổng Giám đốc Indochina Research Vietnam nhận định: “Thế hệ trẻ Việt Nam sẵn sàng đón nhận công nghệ và điều đó đóng vai trò lớn trong quá trình tăng trưởng kinh tế nhanh và chuyển đổi số của đất nước.”

Mặc dù có niềm tin cao vào AI, việc sử dụng AI thực tế tại Việt Nam vẫn còn thấp. Chỉ số sử dụng chỉ đạt 37,6 điểm, xếp thứ 17/40 quốc gia. Khoảng 60% người được khảo sát từng sử dụng AI, nhưng chỉ 3% trong số họ sử dụng hằng ngày.

Người Việt Nam quan tâm nhất đến vấn đề bảo mật dữ liệu cá nhân, với 52% người tham gia khảo sát lo lắng về cách AI thu thập và sử dụng thông tin cá nhân. 48% người lo sợ bị AI thay thế trong công việc. Tuy nhiên, chỉ 36% lo ngại về thông tin sai lệch và deepfake, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển ở châu Âu và châu Mỹ.

Indochina Research đánh giá Việt Nam có nhiều lợi thế để bứt phá trong cuộc đua AI toàn cầu. Mức độ tin tưởng và thái độ tích cực cao là những điểm mạnh quan trọng. Tuy nhiên, để tận dụng tiềm năng này, cần có những bước đi cụ thể. Việt Nam cần mở rộng khả năng tiếp cận AI đến nhóm dân cư lớn tuổi và khu vực ngoài đô thị, đồng thời xây dựng hệ sinh thái AI tin cậy, an toàn và thân thiện với người dùng.

Sự phát triển này đòi hỏi sự kết hợp từ công nghệ, chính sách, giáo dục và truyền thông. Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách số và lan tỏa công nghệ đến toàn dân, tạo cơ hội cho Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời đại trí tuệ nhân tạo.