Với sự quan tâm ngày càng tăng đối với lĩnh vực công nghệ vũ trụ, Việt Nam có cơ hội để vươn lên và khẳng định vị thế của mình trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, Việt Nam cần chú trọng vào nghiên cứu cơ bản, mở rộng hợp tác quốc tế và tạo môi trường tự do cho các nhà khoa học.

Các chuyên gia quốc tế đã nhấn mạnh điều này dựa trên kinh nghiệm phát triển khoa học không gian ở các nước tiên tiến. Tại tọa đàm ‘Đưa công nghệ vũ trụ trở thành động lực phát triển mới’ do Báo Tiền Phong tổ chức, TS Nguyễn Lương Quang, chuyên gia đến từ Viện Năng lượng nguyên tử và năng lượng thay thế (CEA Paris-Saclay, Pháp), đã chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi từ nghiên cứu hạt nhân sang thiên văn học tại Saclay. Xuất phát từ việc phát triển bộ cảm biến theo dõi lò phản ứng hạt nhân, các nhà khoa học đã linh hoạt chuyển hướng sử dụng công nghệ đó để quan sát bầu trời.

Từ nền tảng siêu dẫn ban đầu, Saclay tiến tới công nghệ lượng tử và thương mại hóa sản phẩm thông qua hợp tác với các startup và tập đoàn. TS Quang nhấn mạnh vai trò của việc chia sẻ mã nguồn mở trong nghiên cứu. Ở các nước phát triển như Pháp hay Canada, nhóm nghiên cứu nhận tài trợ từ ngân sách bắt buộc phải cung cấp mã nguồn mở để các công ty có thể tham gia cùng phát triển.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Trọng Hiền, chuyên gia từ Cơ quan Hàng không Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA), cho rằng rào cản lớn nhất của Việt Nam hiện nay là vấn đề quản lý và cơ chế. Nếu không trao sự tự do cho các nhà nghiên cứu, thì rất khó phát triển khoa học thực chất. Ông Hiền cũng nhấn mạnh rằng sở trường lớn nhất của Việt Nam chính là con người.

Để thu hút nhân tài, Việt Nam cần một môi trường thông thoáng. Nhiều trí thức Việt Nam ở nước ngoài muốn về nước nhưng chưa về vì họ không thấy môi trường phù hợp với công việc nghiên cứu. Cơ chế hiện tại chưa thuận lợi để họ cống hiến. Ông Hiền cho rằng mọi công nghệ đột phá đều bắt đầu từ những bước rất nhỏ và xuất phát từ cái có thể làm được, từ sở trường đang có.

TS Quang cũng nhấn mạnh vai trò của việc đầu tư cho vườn ươm startup, các trường chuyên đề và đào tạo thế hệ kế tiếp. Hiện mô hình hợp tác công – tư trong khoa học vẫn còn thiếu vắng tại Việt Nam. Việt Nam cần đầu tư đúng trọng tâm và tạo môi trường tự do cho nhà khoa học để vươn lên trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc hợp tác quốc tế là rất quan trọng trong việc phát triển công nghệ vũ trụ. Việc hợp tác với các nước tiên tiến có thể giúp Việt Nam tiếp cận với công nghệ mới, kinh nghiệm và kiến thức. Đồng thời, việc hợp tác cũng có thể giúp Việt Nam tăng cường vị thế của mình trong cộng đồng quốc tế.

Tóm lại, để vươn lên trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, Việt Nam cần chú trọng vào nghiên cứu cơ bản, mở rộng hợp tác quốc tế và tạo môi trường tự do cho các nhà khoa học. Việc đầu tư cho vườn ươm startup, các trường chuyên đề và đào tạo thế hệ kế tiếp cũng là rất quan trọng. Với sự quan tâm và đầu tư đúng trọng tâm, Việt Nam có thể trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ ra rằng nhiều bộ, ngành và địa phương chưa chủ động trong việc đăng ký nhu cầu kinh phí cho các hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06. Tình trạng này, cùng với sự chưa đầy đủ của thể chế và cơ chế chính sách hiện hành, đã dẫn đến sự phát triển chưa tương xứng của khoa học và công nghệ tại Việt Nam.

Trước thực trạng này, việc tạo ra cơ chế và chính sách đủ mạnh để thu hút nhân tài trong lĩnh vực khoa học và công nghệ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ đóng vai trò quan trọng giúp Việt Nam thích ứng và phát huy nội lực trong cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4. Tuy nhiên, việc triển khai các biện pháp thu hút nhân lực cho khoa học và công nghệ vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là khi chính sách đãi ngộ chưa đủ mạnh và hấp dẫn để thu hút và giữ chân nhân tài.

Để giải quyết vấn đề này, cần có chính sách đột phá trong việc phát hiện, đào tạo, trọng dụng và đãi ngộ nhân tài. Đồng thời, cần xây dựng môi trường làm việc sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh. Thúc đẩy hợp tác giữa các viện, trường, doanh nghiệp và khu vực công trong đổi mới sáng tạo cũng là một yếu tố quan trọng. Tại Kỳ họp thứ Chín vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với nhiều chính sách có tính đột phá nhằm khuyến khích những người nghiên cứu khoa học và công nghệ.

Luat quy định rõ về chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo tiền đề cho sự phát triển của lĩnh vực này. Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ rõ mốc thời gian để hoàn thiện các chính sách thu hút nguồn nhân lực. Điều quan trọng là các cơ quan liên quan cần sớm vào cuộc để triển khai thực hiện các chính sách này một cách hiệu quả. Việc triển khai các biện pháp đồng bộ và quyết liệt sẽ giúp Việt Nam phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ, tận dụng được cơ hội từ cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4.

Nhìn chung, với những nỗ lực và quyết tâm của Chính phủ và Quốc hội, hy vọng rằng Việt Nam sẽ sớm có được những đổi mới căn bản và toàn diện trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Để đạt được mục tiêu này, cần sự phối hợp và đồng lòng của tất cả các bên liên quan, bao gồm cả cơ quan nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.