Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc gần 11,3 tỷ USD trong năm 2025, mở ra cơ hội và thách thức cho giai đoạn xanh hoá 2026.
Tổng quan kim ngạch 2025
Năm 2025, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Quý IV là giai đoạn “nước rút” quyết định, với doanh thu 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước. Tháng 12 riêng lẻ đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2%.
Cấu trúc mặt hàng và xu hướng tăng trưởng
Trong tổng kim ngạch, tôm vẫn là ngọn cờ, chiếm khoảng 4,65 tỷ USD (+20% năm 2024). Đặc biệt, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ ở Trung Quốc và các thị trường châu Á.
Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% do thiếu nguyên liệu, chi phí đánh bắt tăng và áp lực từ quy định IUU và MMPA của Mỹ.
Nhóm hải sản chế biến sâu như mực, bạch tuộc và cua ghẹ cũng ghi nhận mức tăng mạnh: mực và bạch tuộc +20,4%, cua ghẹ +20,9%.
Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược dịch chuyển thị trường
Những doanh nghiệp lớn đã tận dụng lợi thế thị trường và FTA để duy trì tăng trưởng. STAPIMEX ghi 309,8 triệu USD, Minh Phú (các pháp nhân Cà Mau và Hậu Giang) hơn 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 về cá tra với 249,0 triệu USD.
Phát Lợi, An Hải và CASES là các tên tuổi mới nổi, tập trung vào sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc. Khi thuế chống bán phá giá tại Mỹ (được áp dụng từ tháng 8/2025) gây áp lực, nhiều doanh nghiệp nhanh chóng chuyển sang thị trường CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD), giảm rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Thách thức thương mại xanh và quy định quốc tế
Quý IV 2025 cho thấy các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang ảnh hưởng nặng nề tới nhóm hải sản khai thác. Đối với thị trường Mỹ, doanh nghiệp phải chuẩn bị cho lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 đối với 12 loài cá không được công nhận và chờ kết quả thuế chống bán phá giá tôm POR19 (dự kiến công bố cuối tháng 2/2026).
Yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và chứng chỉ xanh ngày càng trở thành “điểm chuẩn” để duy trì thị phần. Một sai lầm nhỏ trong hồ sơ tuân thủ có thể khiến lô hàng bị trả lại, gây tổn thất tài chính và uy tín.
Triển vọng 2026 và đề xuất hành động
Để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần:
- Tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng (gia công sâu, đóng gói lạnh).
- Đầu tư vào hệ thống quản lý chuỗi cung ứng lạnh và tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng.
- Triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, đáp ứng yêu cầu IUU và thẻ vàng.
- Mở rộng “giỏ thị trường” sang CPTPP, Trung Quốc và các khu vực Đông Nam Á để giảm phụ thuộc vào Mỹ.
- Chuẩn bị chứng chỉ xanh (ví dụ: MSC, ASC) và xây dựng chiến lược “green marketing” để đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững.
Nhìn chung, kim ngạch gần 11,3 tỷ USD năm 2025 là thành tựu đáng khen, nhưng cũng là lời nhắc rằng “trần tiêu chuẩn” ngày càng cao. Năm 2026, thành công sẽ đo bằng khả năng thích ứng với thương mại xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và khả năng chuyển dịch thị trường nhanh chóng.
Bạn đã sẵn sàng đưa doanh nghiệp của mình vào cuộc đua xanh? Hãy chia sẻ quan điểm và đăng ký nhận bản tin phân tích chi tiết về thị trường thủy sản 2026.