Từ bản làng không sóng đến hạng 37 thế giới: kinh tế số Việt Nam đang đổi cách đo thành công

Từ một bản làng phải lên núi tìm sóng đến thứ hạng 37 thế giới về sẵn sàng AI, chuyển đổi số Việt Nam năm 2026 đang được đo bằng giá trị thực mà người dân cảm nhận được.
Nhiều năm liền, muốn bắt được một vạch sóng điện thoại, anh Bàn Phúc Trình ở bản Lân Đặt, xã Hữu Liên, tỉnh Lạng Sơn, phải rời nhà đi lên núi. Cuộc gọi dở dang, tin nhắn gửi đi rồi nằm chờ, việc liên lạc phụ thuộc vào một chuyến đi bộ tìm tín hiệu. Với một bản làng như vậy, học trực tuyến, bán hàng qua mạng hay làm thủ tục trên điện thoại gần như ngoài tầm với, dù nhu cầu vẫn hiện hữu mỗi ngày.
Dịp Quốc khánh 2⁄9 vừa qua, sóng di động về tới bản, đảo ngược thói quen nhiều năm: người dân không còn phải leo núi tìm sóng nữa. Câu chuyện của Lân Đặt không chỉ là chuyện một bản làng có thêm cột sóng, mà là cách nhìn khác về chuyển đổi số, khi thành công đo bằng việc người dân có dùng được dịch vụ hay không.

Ngày 11⁄11, Viện Quản lý phát triển quốc tế (IMD) công bố bảng xếp hạng WDAIR 2026: Việt Nam đứng thứ 37 trong 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, tăng 16 bậc, đứng thứ ba ASEAN sau Singapore và Malaysia. Thứ hạng được nhắc tới nhiều, nhưng đáng nói hơn là hạ tầng, thể chế và con người đang cùng chuyển động, thay vì chỉ một vài điểm sáng riêng lẻ.
Về thể chế, Luật Chuyển đổi số đã có hiệu lực trong năm 2026. Tháng 7 cùng năm, Thủ tướng ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, tạo một khung chung để các bộ, ngành và địa phương triển khai thống nhất thay vì mỗi nơi làm một kiểu. Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, cho biết đến nay đã có hai tỉnh và một bộ ban hành khung kiến trúc số của riêng mình. Con số này còn khiêm tốn, song nó cho thấy khung chung đã bắt đầu đi vào thực tế, thay vì dừng ở văn bản.
Hạ tầng là phần nhìn thấy rõ nhất. Hết quý III/2026, cả nước có 60.034 trạm 5G phủ 93,4% dân số, mạng 4G phủ 99,8%, khoảng 86% hộ gia đình dùng Internet cáp quang, với hơn 1,3 triệu km cáp quang tới 100% xã, phường. Trong năm năm, sóng phủ tới 3.513 thôn, bản lõm sóng; hơn 200 thôn, bản còn lại dự kiến khắc phục trong quý IV/2026. Dịch vụ Starlink đến 1⁄11 đã kích hoạt tại 196 điểm ở 13 tỉnh, thành phố, gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập.
Ở đầu kia của hành trình, ông Lê Anh, 70 tuổi, ở Tương Mai, Hà Nội, dùng điện thoại đóng đảng phí, trả tiền điện, nước và đặt lịch khám. Với người trẻ, đó là thao tác quen tay; với người cao tuổi, đó là bằng chứng dịch vụ số đã đủ gần gũi để thành việc hằng ngày. Khi một cụ ông 70 tuổi tự làm được những việc ấy, câu hỏi không còn là công nghệ có hiện đại hay không, mà là còn bao nhiêu người vẫn đứng ngoài.
Về kinh tế, kinh tế số năm 2025 chiếm 14,02% GDP, tăng 0,85 điểm phần trăm, mức tăng cao nhất trong năm năm. Sáu tháng đầu năm 2026, cả nước có 81.632 doanh nghiệp công nghệ số, tăng 4,16%, với hơn 2,2 triệu lao động và doanh thu hơn 3,58 triệu tỷ đồng, bằng 63,4% cả năm 2025. Thanh toán không tiền mặt tăng 34,28% về số lượng và 12,24% về giá trị; hơn 88,9% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng, với 256,7 triệu tài khoản cá nhân.
Chương trình Bình dân học vụ số ghi nhận 880,6 nghìn lượt học qua 105 lớp trực tuyến, tiết giảm 80% chi phí. Cổng Dịch vụ công quốc gia có 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó 2.361 thủ tục toàn trình. Hai nền tảng AI Luật và Clex đang thử nghiệm tại 24 bộ, cơ quan trung ương và 34 tỉnh, thành phố, với 761.000 tài khoản.
Bức tranh chưa trọn vẹn. Đến 30⁄9, trong 79 nền tảng số dùng chung quốc gia, mới có 37 vận hành, 12 thử nghiệm và 30 chưa triển khai. Cả nước có khoảng 125 cơ sở dữ liệu, cho thấy dữ liệu vẫn phân tán và cần kết nối tốt hơn. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã phát biểu về vấn đề này tại Ngày Chuyển đổi số Quốc gia 2026, khi cả hệ thống nhìn lại chặng đường đã qua và việc phải làm tiếp theo.



